खुम्बुमा अनौठो डि प्रथा ः दिङबोचे गाउँका सबैले १ महिनाका लागि घर छाडे

असार २९, साेलुखुम्बु ।  विश्व एक्काईसौँ शताब्दीमा प्रवेश गरेर विज्ञान प्रविधिको युग शुरु भए पनि हिमाली जिल्ला सोलुखुम्बुको एउटा गाउँमा भने १ महिनासम्म आफ्नै घर बस्न नपाउने अनौठो डि प्रथा कायामै रहेको छ । खुम्बुपासाङल्हमु गाउँपालिका वडा नम्बर ४ मा सगरमाथा पदमार्गमा अवस्थित उक्त गाउँका नागरिकहरूले डि प्रथाकै कारण घर छोडेर गाउँ खाली गरेका हुन् । समुन्द्रि सतहबाट ४ हजार ४ सय १० मिटरको उचाईमा रहेको दिङबोचे गाउँका १ सय २० घर शुक्रबारबाट खाली भएका हुन् । नाम्चेबाट २ दिनको पदमार्गमा रहेको उक्त गाउँमा स्थानीयहरु घर खाली गरेर नजिकैको गोठ र अन्य गाउँमा रहेका आफन्तकोमा शरण लिन पुगेका छन् । 

परापूर्व कालदेखि चल्दै आएको उक्त चलन अनुसार डि भन्नाले शेर्पा भाषामा नियमहरु भन्ने बुझिन्छ । उक्त नियम हटाएर आफ्नो घरमा बस्न पाउनु पर्ने भन्दै दिङबोचेका केही स्थानीयले माग गरे पनि गत वर्ष नियम हटाउनु पर्ने र कायमै राख्नु पर्ने भन्ने २ समुह विच झडप समेत भएको थियो । दिङबोचे नजिकै करिब ३ घण्टाको पदमार्ग (नाम्चे तर्फ) पछि पाङबोचे गाउँ अवस्थित छ ।

करिब २ सय घर रहेको पाङबोचेका स्थानीयले दिङ्बोचेमा अनिवार्य डि प्रथा कायम गर्नुपर्नेमा जोड दिने गरेका छन् । यी दुई गाउँका स्थानीय एक आपसमा झडप भई भागाभागको अवस्था आएको थियो तर पनि यो प्रथा हटाउन सरोकारवाला तयरा भएका छैनन् । स्थानीय पात्रो अनुसार लामाहरुले साईत हेरेर करिब १ महिना १० दिनसम्म डि प्रथा लागु गरिँदै आएको उक्त वडाका वडा सदस्य पासाङनुरु शेर्पाले बताउनु भयो । डि लागु भए पश्चात कठोर नियमहरू स्थानीयले पालना गर्न बाध्य छन् ।

जस अन्तर्गत आफ्नै घरमा बस्न नपाउने, आगो बाल्न नपाउने, गाईबस्तु जंगलमा लगेर छोड्नु पर्ने नियमहरु पर्दछन् । आधुनिक युगमा पनि रुढिबादी परम्परा कायामै रहेको भन्दै स्थानीयले भने डि कायामै राखी आफ्नो घरमा बस्न पाउनु पर्ने माग गरेका छन् । आफ्नो घरमा बस्न पाउनु पर्ने संविधान प्रदत्त अधिकार भन्दै घरमा बस्न नपाए अदालतमा रिट दायर गर्ने उनीहरुको तयारी छ ।  तर यो नियम कायामै राख्नु पर्ने पक्षमा पाङबोचेका स्थानीय, स्थानीय क्लब, गुम्बा ब्यवस्थापन समिति, लामा, सगरमाथा मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समिति र गाउँपालिका रहेका छन् । तर त्यही नजिकैको गाउँ पाङबोचेमा भने दिङबोचेमा जस्तो घरमै बस्न नपाउने गरि डि प्रथा लागु छैन । 

परापुर्वक कालमा खुम्बु क्षेत्रमा धेरै गाउँमा विभिन्न किसिमका डि प्रथा रहेको भएता पनि धेरै स्थानमा हटिसकेको स्थानीयबासि बताउछन् । दिङबोचे गाउँका स्थानीयले घर छाडे÷नछाडेको कुराको अनुगमन गर्न सगरमाथा मध्यवर्ती क्षेत्र उपभोक्ता समुहले कामी नुरु शेर्पा र ङिमा थुण्डु शेर्पालाई नावा(अनुगमन कर्ता) को जिम्मेवारी समेत तोकेको छ । यदी दिङबोचेका स्थानीयले डि नमानेमा नावाहरुले उनीहरुलाई जरिवाना समेत तिराउने छन् । यस अघि २०७९ साल असोजमा दिङबोचेमा अस्थाई प्रहरी चौकी स्थापना भएपछि स्थानीयमा मनोबल बृद्धि भएर उक्त प्रथाको विरोध शुरु भएको हो । स्थानीयको विरोध पछि उक्त प्रथाको अवधि १० दिन घटाउने सहमति भएको वडा सदस्य शेर्पाले बताए ।

यतिसम्मकी डि प्रथा भरि प्रहरी चौकी समेत अन्यत्र सार्न गाउँपालिकाले जिल्ला प्रहरी कार्यालयलाई पत्राचार गरेको थियो । गत बर्ष २०८० असार २७ गते गाउँपालिका अध्यक्षले हस्ताक्षर गरेर पत्र लेख्दै सो स्थानमा रहेको प्रहरी चौकीलाई पाङबोचे आधारभुत विद्यालयमा सार्न अनुरोध गरेका थिए । यो पटक भने प्रहरी हवल्दारको कमाण्डमा रहेको उक्त चौकीलाई डि अवधिभरको लागि फेरिचे भन्ने स्थानमा स्थानान्तरण गरिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय सोलुखुम्बुका प्रमुख डिएसपि द्वारिका प्रसाद घिमिरेले बताए । यो पटकको डि भदौ ४ गतेसम्म कायम हुने छ ।