ऐसेलुखर्कमा लाखे नाच सुरु (फोटोफिचर)

साउन २५, सोलुखुम्बु । स्थानीय संस्कृति संरक्षण, प्रवर्द्धन र पुस्तान्तरण गर्ने उद्देश्यले ऐसेलुखर्कका युवाको सक्रियतामा परम्परागत लाखे नाच सुरु भएको छ । रीतिरिवाज, भेषभूषा र संस्कृति जोगाउन युवाको सक्रियता बढेको हो ।

नागपञ्चमीका दिनदेखि सुरु हुने लाखे नाच ऐसेलुखर्कमा पनि विधिवत् रुपमा सुरु भएको लाखे जात्रा २०८१ का प्रचार प्रसार संयोजक चेतनारायण राजभण्डारीले जानकारी दिनुभयो । प्रत्येक वर्ष निकालिने लाखे नाच यस वर्ष पनि मठमन्दिर तथा मुलधाराको सरसफाई तथा पूजाअर्चना गरी लाखे नाच सुरु गरिएको छ । केही ठाउँमा गठे मङ्गलदेखि नाच सुरु भएपनि ऐसेलुखर्कमा नागपञ्चमीदेखि नचाउने प्रचलन रहेको जनाईएको छ ।

स्थानीय युवाको पहलमा परम्परादेखि चल्दै आएको संस्कृतिको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा लागिएको उहाँले उल्लेख गर्नुभयो । नागेश्वर मन्दिर तथा मुलधाराको सरसफाई गरीका साथै लाखे नाच शुभारम्भ गरिएको जनाईएको छ । जनैपुर्णिमाका दिन पिङ डाँडाँमा नामाकरण लाखे चोकको स्थापना समेत गरिने भएको छ । लाखे नाच खोटाङको दिक्तेलबजार सहित खोटाङबजार, चिसापानी, लफ्याङ, खाल्ले, सोल्मा, जालपा, निर्मलीडाँडा, बुईपा, अर्खौले, सल्ले, खार्मी,बाक्सिला लगायतका स्थानहरुमा मनाईन्छ ।

राक्षसको स्वरुप भएको मुखुन्डो पहिरिएर बालबालिकाहरुको रक्षाका लागि र दुष्ट आत्माहरुलाई खेद्न लाखे नाच मनाउने गरिन्छ । नेवार समुदायमा विभिन्न प्रकारका नाचहरू नाचिन्छन । यसरी नाचिने नाचहरूमा प्राय देवीदेवतासँग जोडिएको हुन्छ । यीमध्ये लाखे नाच धेरै रोचक हुन्छ ।

नेवारबाहेक अन्य समुदाय र पर्यटकहरूका लागि लाखे नाच नौलो रोचक हुन्छ । नेवारी संस्कृति, चाडवाड र जात्रा पर्वको एउटा अभिन्न अंगको रूपमा रहेको लाखे नाचको आकर्षणले गर्दा लाखे नाच नाचिने समयमा नेपाल आउने विदेशी पर्यटकहरूले पनि रमाइलो मानी हेर्छन् । कतिपय पर्यटकहरू लाखे नाच हेर्नकै लागि भनेर पनि नेपाल आउने गरेका छन् । ठूल–ठूला आँखा, दाह्रा निस्केको डरलाग्दो रूप भएको, कम्मरसम्म लट्किएको लामो लट्टासहितको हेर्दै डर लाग्ने ख्वापा मुखौटा लगाएर बाजाको तालमा नाचिने लाखे नाचले पर्यटकहरू अचम्म मान्दछन् ।

नेवारी संस्कृतिसँग जोडिएको यो संस्कृतिको बारेमा रूचिका साथ खोज गर्दछन् । लाखे नाच विशेष गरेर धाः र भुस्याः बाजा बजाएर नचाइन्छ । खिं, पछिमा, नायिखं, धिमे बजाएर पनि लाखे नाच नचाइन्छ भने मादल र बाँसुरीको धुनमा पनि लाखे नाच नचाइन्छ । नेवारी लोकगीतको धुनमा बाँसुरी बजाएर लाखे नचाउँदा नाच हेर्ने दर्शकहरू मात्र होइन पर्यटकहरू पनि रमाइलो मान्छन् । लाखे नाचसँगै झ्यालिँचालाई पनि नचाइन्छ ।

कागज र प्लास्टिकको मुखौटो लगाएका झ्यालिँचा जोकरजस्तै भएर भेषभूषा पनि त्यस्तै लगाएर लाखेको नक्कल गर्दै गिज्याउने गर्छ भने लाखेले झ्यालिँचालाई लखेट्ने गर्छ । झ्यालिँचा चाहिँ दर्शकहरूको समूहभित्र छिर्दैै लाखेलाई हायल कायल पार्दै दर्शक र पर्यटकहरूलाई थप मनोरञ्जन दिइरहेको हुन्छ । नेवार जातिहरू संस्कृतिका धनी छन् । उनीहरू आफ्नो संस्कृतिमा रमाउँछन् । नेवारहरू उपत्यकाबाट विभिन्न जिल्लामा बसाइँ सर्दै जाँदा आपूmसँग भएका आफ्ना संस्कृति, रितिरिवाज, लवाइखवाइजस्ता आफ्ना पहिचान पनि सँगै लिएर गएका थिए ।

जुन कारणले नेवारी संस्कृतिमा हुने जात्रा, नाचगान, सांस्कृतिक रितिरिवाज उपत्यकाबाहेक अन्य स्थानमा पनि देख्न पाइन्छ । लाखे नाच नेवार समुदायले कुनै विशेष जात्रा अथवा पर्वको उपलक्ष्यमा लाखेको मुखुन्डो पहिरिएर गरिने परम्परागत नृत्य हो ।

तर आजभोलि लाखे नाच परम्परागत समय र सीमाभित्र सीमित छैन । यो सांस्कृतिक नाच आज देशका विभिन्न भागमा, राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय उत्सव तथा दिवसमा समेत प्रदर्शन गरिने सांस्कृतिक उत्सव बन्दै आएको छ । विभिन्न पर्यटकीय उत्सव तथा महोत्सवमा प्रमुख आकर्षणको रूपमा समेत लाखे नाच प्रस्तुत गरिन थालिएको छ ।