पर्वतारोहण रोयल्टी बाँडफाँड पुनरावलोकन गर्न अध्यक्ष राईको सुझाव

साउन १२, सोलुखुम्बु । हिमाली जिल्ला सोलुखुम्बुको थुलुङ दुधकोशी गाउँपालिकाका अध्यक्ष अशिम राईले सगरमाथाबाट संकलन हुने पर्वतारोहण रोयल्टी जिल्लाका अन्य तिन पालिकालाई समेत बाँडफाँड गरिनुपर्ने माग राख्नु भएको छ । उहाँले परोक्ष र योगदानको प्रभावलाई समेत मुल्यङ्कनको आधार बनाएर रोयल्टी बाँडफाँड हुनुपर्नेमा जोड दिँदै जिल्लाका थुलुङ दुधकोशी, नेचासल्यान र लिखुपिके गाउँपालिकालाई पनि बाँडफाँड गरिनुपर्ने माग गर्नुभएको हो ।

राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोगलाई आइतबार सुझाव पेश गर्दै अध्यक्ष राईले सगरमाथाको आधारभूत पूर्वाधार, आवागमन, पर्यटक व्यवस्थापन आदिको प्रभाव परोक्ष रूपमा यि तीन पालिकामा समेत पर्ने भएका कारण सिमाना नजोडिएकै कारण रोयल्टी बाँडफाँटको सिफारिसमा समावेश नगरिनु अन्यायपूर्ण भएको अध्यक्ष राईको जिकिर छ । उहाँले ‘सिमाना जोडिएको’ भन्ने आधार भौगोलिक दृष्टिले साँघुरो व्याख्या भएको र यसले राष्ट्रिय सम्पत्तिको साझा स्वामित्व र सहभागिताको भावना कम गर्ने भन्दै संकुचित व्याख्या भन्दा बढी ‘प्रभावित क्षेत्र’ को अवधारणा समावेश गर्न आयोगले नीति पुनरावलोकन गर्नु अत्यन्त आवश्यक रहेको उल्लेख गर्नुभएको हो ।

उहाँले विशेष गरि सगरमाथाको हिमनदीको रुपमा रहेको दुधकोशीले जिल्लाका तिन पालिकामा पटक पटक भौतिक संरचना, खेतियाग्य जमिन कटान लगायत क्षती गर्ने हुँदा त्यसको भपाईका लागी जल स्रोतको संरक्षण, व्यवस्थापन, नदी नियन्त्रण लगायत पूर्वाधार खर्चका लागि ३ पालिकालाई श्रोतमा पहुँच हुनुपर्ने माग राख्नु भएको हो । उहाँले गाँसिएको स्थानीय तहको परिभाष सिमाना गाँसिनु मात्र नभएर अन्य विबिध पक्ष पनि पर्ने भएकाले दुधकोशीबाट हुने क्षतीको पुनरसंचनाका लागी आयोगलाई पर्वतारोहण रोयल्टी बाँडफाँड गर्दा स्थानीय तहलाई पर्ने २५ प्रतिशतलाई शतप्रतिशत मान्दा साक्षात श्रोत रहेको स्थानीय तहलाई ६४ प्रतिशत र श्रोतसँगको सिमाना भएका स्थानीय तहलाई ३६ प्रतिशत रोयल्टी बाँडफाँड गर्नुपर्ने सुझाव पेश गर्नुभएको हो ।

विशेषगरि दुधकोशी नदिबाट हुने विपदबाट थुलुङ दुधकोशी गाउँपालिकालाई विभिन्न समयमा पटक पटक आर्थिक व्ययभार थप्दै आएको अवस्थालाई हेरेर अध्यक्ष राईले यस्तो सुझाव पेश गर्नुभएको हो । गत वर्षको साउन ३२ गते थामे हिमनदी फुटेर आएको बाढीबाट गाउँपालिकाको बीच सिमाना भएर वारपार गर्न निर्माणाधिन मोटरेवल पुलको पिलर बगाइदिएको थियो । यस्तै माप्य दुधकोशी र खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिकाको सिमानामा रहेको मितेरी पुल बगाइदिएको थियो भने थुलुङ दुधकोशीको तटियक्षेत्रका खेतीयोग्य जमिन कटान गरि क्षती गरेको थियो ।