जिल्ला कारागार खोटाङभित्र गम्भीर अव्यवस्था : समस्याको थुप्रोमुनि कैदी–थुनुवा

अशोक राई, मंसिर २, खोटाङ । जिल्ला कारागार खोटाङको भित्री अवस्था अहिले अत्यन्तै अव्यवस्थित र जोखिमपूर्ण बन्दै गएको छ । बाहिरी प्रशासनिक भवन चिटिक्क र व्यवस्थित देखिए पनि कारागारको भित्रि संरचना र सेवा व्यवस्थापन भने समस्यामाथि समस्या थपिँदै गएका छन् । कारागारमा सबैभन्दा पहिले नेटवर्क सुविधा नै अत्यन्त कमजोर रहेको कारागार प्रशासक प्रदिप श्रेष्ठ बताउँछन् । नेटवर्क नहुँदा प्रशासनिक कामकाज, आकस्मिक सम्पर्क, कागजी प्रक्रिया तथा सुरक्षा समन्वयमा गम्भीर असर परेको छ ।

यस्तै, कारागारसँग कैदी–थुनुवा ओसारपसारका लागि आवश्यक विशेष भ्यानसमेत उपलब्ध छैन । भ्यान नभएकै कारण बिरामी, अदालत हाजिर वा सरुवाका बेला कैदीलाई ४–५ किलोमिटर दूरीसम्म हतकडी लगाएर खुलेआम पैदल लैजानुपर्छ । यसले सुरक्षा जोखिम मात्र बढाएको छैन, मानव अधिकार र कैदीको मर्यादामाथि पनि ठूूलो प्रश्न उठाएको स्थानीय तथा अधिकारकर्मीहरूको भनाइ छ । भीडभाडयुक्त सडक हुँदै पैदल हिँडाउँदा भाग्ने सम्भावना, भीडबाट आक्रमण तथा स्वास्थ्य जोखिम समेत उच्च हुने प्रशासक श्रेष्ठले बताएका छन् । भित्रका भौतिक संरचनाहरू पनि अत्यन्त जीर्ण अवस्थामा पुगेका छन् ।

कैदी बस्ने भवनका विभिन्न भागमा चिरा पुगेका छन् र सानो कम्पन वा भूकम्प आएमा थप क्षति हुनसक्ने अवस्था विद्यमान छ । सुरक्षा गार्डका लागि बनेको चमेनागृह समेत बस्नलायक छैन—चिरा परेको, भत्किन आसन्न र प्रयोग गर्नसमेत डर लाग्ने अवस्था छ । कारागारमा क्षमता भन्दा कैदी–थुनुवाको संख्या अत्यधिक रहेकाले भित्रको भीडभाड खतरनाक स्तरमा पुगेको छ । भीडभाडका कारण सुत्ने ठाउँको अभाव, स्वास्थ्य समस्या, संक्रमण जोखिम र मानसिक तनाव तीव्र रूपमा बढिरहेको छ । यतिबेला कारागारमा १४० जना कैदी तथा थुनुवा रहेका छन् । सूचना अधिकारी अमित महत्वका अनुसार जबरजस्ती करणीका मुद्दामा मात्र कैदी ४३ र थुनुवा १० जना छन् ।

त्यस्तै कर्तव्यज्यान, हत्या प्रयास, सवारी ज्यान, ठगी–किर्ते, मानव बेचविखन, बहुविवाह, हातहतियार तथा बैंकिङसम्बन्धी कसुरलगायतका मुद्दामा समग्रमा ११७ कैदी र २३ थुनुवा रहेका छन् । यही असारमा निर्माण सम्पन्न भएको घेराबार (वाल) समेत सुरक्षित छैन । नयाँ निर्माण भए पनि वाल करिब एक फिटभन्दा बढी भासिएको छ, जसले निर्माण गुणस्तरप्रति गम्भीर शंका उत्पन्न गरेको छ । तर सम्बन्धित निकायको ध्यान भने अझै पुगेको छैन । कमजोर घेराबारका कारण कुनै पनि बेला सुरक्षा संकट वा दुर्घटना उत्पन्न हुनसक्ने खतरा बढेको छ ।

बाहिरबाट प्रशासन व्यवस्थित देखिए पनि भित्रभित्रै कारागार संरचना, सेवा, जनशक्ति र सुरक्षाका समस्या विकराल रूपमा फैलिएका छन् । कमजोर नेटवर्क, ओसारपसार भ्यानको अभाव, जिर्ण भवन, अस्वच्छ किचन, भीडभाड र कमजोर घेराबारजस्ता समस्याले खोटाङ कारागारलाई उच्च जोखिमयुक्त कारागारको श्रेणीमा पु¥याइदिएको छ । सम्बन्धित निकायले चाँडै ध्यान नदिए मानव अधिकार, सुरक्षा र स्वास्थ्यका क्षेत्रमा थप गम्भीर संकट उत्पन्न हुने संकेत स्पष्ट देखिन थालेको छ ।